Catatan Kontra dan Carta Akaun

Huraian

Catatan kontra ialah satu catatan yang melibatkan dua akaun yang mempunyai sifat yang sama, iaitu Akaun Tunai dan Akaun Bank, yang kedua-duanya direkodkan serentak dalam Buku Tunai. Perkataan 'kontra' bermaksud saling mengimbangi. Oleh sebab kedua-dua Akaun Tunai dan Akaun Bank ialah aset dan telah wujud dalam Buku Tunai, urus niaga yang melibatkan pemindahan wang antara tunai di tangan dengan wang di bank tidak perlu dipos ke lejar lain. Sebaliknya, catatan itu direkodkan pada sisi debit satu akaun dan sisi kredit satu akaun lagi dalam Buku Tunai yang sama. Dalam ruang folio, huruf 'K' ditulis untuk menandakan bahawa catatan tersebut ialah catatan kontra dan bukan catatan biasa yang perlu dipos.

Hanya dua akaun yang boleh dikontra dalam Prinsip Perakaunan, iaitu Akaun Tunai dan Akaun Bank. Ini kerana catatan kontra hanya berlaku apabila wang berpindah antara tunai di tangan perniagaan dan akaun bank perniagaan, tanpa melibatkan pihak luar. Dua situasi utama yang menghasilkan catatan kontra ialah, pertama, apabila peniaga memasukkan wang tunai ke dalam bank (deposit), dan kedua, apabila peniaga mengeluarkan wang tunai daripada bank untuk kegunaan pejabat atau kegunaan perniagaan. Jika wang dikeluarkan dari bank untuk kegunaan peribadi pemilik, ia bukan catatan kontra tetapi ambilan (drawings). Oleh itu, pelajar mesti membezakan pengeluaran untuk kegunaan perniagaan (kontra) dengan pengeluaran untuk kegunaan peribadi (ambilan).

Kesan catatan kontra ke atas Persamaan Perakaunan ialah tiada perubahan pada jumlah aset keseluruhan, kerana urus niaga ini hanya memindahkan nilai daripada satu aset (Tunai) kepada aset lain (Bank) atau sebaliknya. Contohnya, apabila RM2,000 tunai dimasukkan ke bank, aset Bank bertambah RM2,000 manakala aset Tunai berkurang RM2,000; jumlah aset kekal sama. Begitu juga, liabiliti dan ekuiti pemilik tidak terjejas langsung oleh catatan kontra. Dari segi catatan bergu, memasukkan tunai ke bank direkodkan sebagai Debit Akaun Bank dan Kredit Akaun Tunai, manakala mengeluarkan tunai dari bank untuk kegunaan perniagaan direkodkan sebagai Debit Akaun Tunai dan Kredit Akaun Bank.

Carta Akaun (Chart of Accounts) pula ialah satu senarai lengkap dan tersusun bagi semua akaun yang digunakan oleh sesebuah perniagaan dalam sistem perakaunannya, biasanya disusun mengikut klasifikasi akaun dan diberi nombor atau kod tertentu. Carta Akaun disusun mengikut kumpulan seperti aset, liabiliti, ekuiti pemilik, hasil dan belanja. Setiap akaun diberi kod supaya mudah dikenal pasti dan dirujuk. Susunan yang sistematik ini menjadi rangka rujukan utama sebelum sebarang urus niaga direkodkan.

Tujuan utama Carta Akaun ialah untuk menyusun semua akaun secara sistematik dan seragam supaya proses merekod urus niaga menjadi lebih mudah, teratur dan konsisten. Ia membantu mengelakkan pertindihan atau kesilapan penggunaan akaun, memudahkan pengecaman akaun melalui kod, mempercepat proses pengeposan ke lejar, dan memudahkan penyediaan penyata kewangan pada akhir tempoh perakaunan. Carta Akaun juga memastikan setiap kakitangan menggunakan nama dan kod akaun yang sama, lalu menjaga ketekalan rekod perakaunan perniagaan.

Contoh lengkap

Latihan

Tip peperiksaan

Istilah utama

Catatan kontra

Catatan yang melibatkan Akaun Tunai dan Akaun Bank secara serentak dalam Buku Tunai, ditanda folio 'K' dan tidak perlu dipos ke lejar.

Buku Tunai

Buku catatan pertama yang merekod semua penerimaan dan pembayaran tunai serta bank, dan tempat catatan kontra direkod.

Ambilan

Pengeluaran wang atau aset perniagaan oleh pemilik untuk kegunaan peribadi; bukan catatan kontra dan mengurangkan ekuiti pemilik.

Carta Akaun

Senarai lengkap dan tersusun semua akaun perniagaan mengikut klasifikasi dan kod untuk memudahkan rujukan dan rekod.

Sumber: DSKP KSSM Prinsip Perakaunan Tingkatan 4

Standard Kandungan lain dalam bab ini