Buku Tunai

Huraian

Buku Tunai ialah salah satu Buku Catatan Pertama yang dikhususkan untuk merekod semua urus niaga yang melibatkan penerimaan dan pembayaran tunai serta wang di bank. Tujuan utamanya ialah mengumpulkan segala aliran masuk dan aliran keluar wang secara teratur mengikut tarikh, supaya pemilik perniagaan sentiasa mengetahui baki tunai di tangan dan baki wang di bank pada bila-bila masa. Ciri istimewa Buku Tunai ialah dwiperanannya: ia berfungsi sebagai Buku Catatan Pertama dan pada masa yang sama menggantikan Akaun Tunai dan Akaun Bank dalam lejar. Oleh sebab itu, kita tidak lagi membuka Akaun Tunai atau Akaun Bank yang berasingan di dalam lejar.

Format yang dipelajari di peringkat SPM ialah Buku Tunai tiga lajur. Pada setiap sisi (debit dan kredit) terdapat tiga lajur amaun, iaitu lajur Diskaun, lajur Tunai dan lajur Bank, di samping ruang Tarikh, Butir dan Folio. Ruang Folio penting kerana ia menunjukkan rujukan silang ke akaun lawan di dalam lejar (contohnya BB untuk Buku Besar atau nombor halaman lejar), manakala urus niaga kontra ditandakan dengan huruf K di ruang Folio. Sisi debit Buku Tunai merekod semua penerimaan (wang masuk), manakala sisi kredit merekod semua pembayaran (wang keluar). Prinsip asasnya kekal: apa-apa yang menambah aset tunai atau bank dicatat di debit, dan apa-apa yang mengurangkannya dicatat di kredit.

Semasa merekod urus niaga, pastikan setiap penerimaan tunai masuk ke lajur Tunai (debit) dan setiap penerimaan melalui cek atau pindahan bank masuk ke lajur Bank (debit). Begitu juga, bayaran secara tunai dicatat di lajur Tunai (kredit) dan bayaran secara cek dicatat di lajur Bank (kredit). Modal yang dimasukkan dalam bentuk tunai, jualan tunai dan terimaan daripada penghutang akan muncul di sisi debit, manakala belian tunai, bayaran kepada pemiutang dan pelbagai belanja akan muncul di sisi kredit.

Diskaun tunai dicatat dalam lajur diskaun. Diskaun Diberi (kepada penghutang yang membayar cepat) dicatat dalam lajur diskaun di sisi debit, manakala Diskaun Diterima (daripada pemiutang) dicatat dalam lajur diskaun di sisi kredit. Perlu diingat bahawa lajur diskaun bukan sebahagian daripada catatan bergu di dalam Buku Tunai; ia hanya lajur memorandum. Lajur ini tidak diimbangkan, hanya dijumlahkan. Kemudian, jumlah lajur Diskaun Diberi diposkan ke sisi debit Akaun Diskaun Diberi, dan jumlah lajur Diskaun Diterima diposkan ke sisi kredit Akaun Diskaun Diterima dalam lejar. Kontra pula ialah urus niaga di antara lajur Tunai dan lajur Bank dalam Buku Tunai yang sama, misalnya wang tunai dibankkan atau wang dikeluarkan dari bank untuk kegunaan pejabat; kedua-dua kesan direkod dalam Buku Tunai dan ditanda dengan K.

Langkah terakhir ialah mengimbangkan Buku Tunai. Lajur Tunai dan lajur Bank diimbangkan secara berasingan seperti akaun lejar biasa: jumlahkan kedua-dua sisi, cari perbezaannya, catat Baki h/b (baki hantar bawah) pada sisi yang lebih kecil supaya kedua-dua sisi sama, dan bawa turun Baki b/b (baki bawa bawah) ke tempoh berikutnya. Lajur Tunai lazimnya berbaki debit (tunai di tangan) atau kosong dan tidak boleh berbaki kredit. Lajur Bank pula boleh berbaki debit (wang positif di bank) atau berbaki kredit, iaitu keadaan overdraf bank apabila pengeluaran melebihi wang yang ada. Baki b/b tunai dan bank inilah yang kemudiannya dipindahkan ke Penyata Kedudukan Kewangan sebagai aset semasa atau, dalam kes overdraf, sebagai liabiliti semasa.

Contoh lengkap

Latihan

Tip peperiksaan

Istilah utama

Buku Tunai

Buku Catatan Pertama yang merekod semua penerimaan dan pembayaran tunai serta wang di bank; mempunyai dwiperanan, iaitu sebagai Buku Catatan Pertama dan sebagai pengganti Akaun Tunai dan Akaun Bank.

Diskaun Diberi

Potongan tunai yang diberi kepada penghutang kerana membayar cepat; dicatat dalam lajur diskaun sisi debit Buku Tunai dan diposkan ke debit Akaun Diskaun Diberi.

Diskaun Diterima

Potongan tunai yang diterima daripada pemiutang; dicatat dalam lajur diskaun sisi kredit Buku Tunai dan diposkan ke kredit Akaun Diskaun Diterima.

Kontra

Urus niaga antara lajur Tunai dan lajur Bank dalam Buku Tunai yang sama, seperti tunai dibankkan; ditandakan dengan huruf K di ruang Folio.

Sumber: DSKP KSSM Prinsip Perakaunan Tingkatan 4

Standard Kandungan lain dalam bab ini