Buku Tunai Runcit

Huraian

Buku Tunai Runcit (BTR) ialah salah satu buku catatan pertama yang dikhaskan untuk merekod perbelanjaan runcit, iaitu perbelanjaan yang bernilai kecil tetapi kerap berlaku dalam operasi harian perniagaan, seperti belanja pos dan setem, alat tulis, minuman jamuan, tambang teksi dan pembersihan pejabat. Tujuan utama BTR ialah mengasingkan urus niaga runcit yang banyak dan bernilai kecil daripada Buku Tunai utama supaya Buku Tunai utama tidak dipenuhi catatan remeh. BTR juga meringankan beban juruwang utama, mengurangkan risiko kesilapan dan membolehkan kuasa diturunkan kepada pekerja bawahan yang dipanggil juruwang runcit atau pemegang panjar. BTR dikawal oleh juruwang utama melalui pemberian sejumlah wang yang tetap kepada juruwang runcit pada awal tempoh.

Sistem yang digunakan untuk mengendalikan BTR ialah sistem panjar. Di bawah sistem ini, juruwang runcit dibekalkan dengan satu jumlah tetap pada awal tempoh yang dipanggil panjar, contohnya RM500. Sepanjang tempoh, juruwang runcit membuat bayaran runcit daripada panjar ini dan setiap bayaran mesti disokong oleh baucar tunai runcit yang bernombor dan diluluskan. Pada akhir tempoh, jumlah keseluruhan yang telah dibelanjakan akan dipulihkan (pulih panjar) oleh juruwang utama supaya baki tunai runcit kembali kepada jumlah panjar asal. Ini bermaksud pada permulaan setiap tempoh, juruwang runcit sentiasa memegang jumlah panjar yang sama. Inilah kelebihan utama sistem panjar kerana ia memudahkan kawalan dan pengesanan penyelewengan.

BTR biasanya disediakan dalam format berlajur analisis. Bahagian kiri (satu lajur) merekod penerimaan, iaitu panjar yang diterima daripada Buku Tunai utama dan wang pulih panjar. Bahagian kanan pula mengandungi lajur tarikh, butir, nombor baucar, lajur jumlah bayaran (jumlah keseluruhan setiap bayaran), dan beberapa lajur analisis mengikut jenis perbelanjaan seperti Pos dan Setem, Alat Tulis, Belanja Am, Tambang, dan lajur Buku Besar (untuk bayaran kepada pemiutang atau item yang tidak sesuai dikelaskan). Setiap bayaran runcit direkod dua kali pada baris yang sama: sekali dalam lajur jumlah bayaran dan sekali dalam lajur analisis yang berkaitan. Format berlajur ini memudahkan pengasingan dan penjumlahan setiap jenis perbelanjaan untuk pengeposan ke lejar.

Untuk merekod perbelanjaan runcit, juruwang runcit menerima baucar tunai runcit yang telah diluluskan bagi setiap bayaran, kemudian mencatat tarikh, butir, dan nombor baucar dalam BTR. Amaun bayaran dimasukkan ke dalam lajur jumlah bayaran dan pada masa yang sama ke dalam lajur analisis yang sesuai. Pada akhir tempoh, setiap lajur analisis dijumlahkan, dan jumlah lajur analisis mesti sama dengan jumlah lajur jumlah bayaran sebagai semakan silang. Jumlah setiap lajur analisis kemudian diposkan ke sebelah debit akaun perbelanjaan masing-masing dalam Lejar Am, manakala jumlah panjar dan pulih panjar direkod di sebelah kredit Buku Tunai utama (dan debit dalam BTR).

Proses pulih panjar (menyeimbang dan memulihkan) dilakukan pada akhir tempoh. Juruwang runcit menjumlahkan semua bayaran, mengimbangkan BTR untuk mendapatkan baki hantar bawah (baki h/b), dan menuntut jumlah yang dibelanjakan daripada juruwang utama. Wang pulih panjar yang diterima direkod dalam lajur penerimaan pada awal tempoh berikutnya, menjadikan baki tunai runcit kembali kepada jumlah panjar asal. Contohnya, jika panjar RM500 dan jumlah dibelanjakan RM362, maka pulih panjar ialah RM362 dan baki dibawa turun ke tempoh baharu ialah RM500. Kitaran ini berulang setiap tempoh.

Contoh lengkap

Latihan

Tip peperiksaan

Istilah utama

Buku Tunai Runcit

Buku catatan pertama yang khas untuk merekod perbelanjaan runcit yang bernilai kecil dan kerap berlaku.

Panjar

Jumlah wang tetap yang diberikan kepada juruwang runcit pada awal tempoh untuk membuat bayaran runcit.

Sistem Panjar

Kaedah mengendalikan tunai runcit yang memulihkan baki kepada jumlah panjar asal pada akhir setiap tempoh.

Baucar Tunai Runcit

Dokumen sumber bernombor yang diluluskan bagi menyokong setiap bayaran runcit yang direkod dalam Buku Tunai Runcit.

Sumber: DSKP KSSM Prinsip Perakaunan Tingkatan 4

Standard Kandungan lain dalam bab ini