Standard Kandungan 8.5

Pelupusan Aset Bukan Semasa secara tunai

Percubaan berbayar 1 jam · Balasan hari yang sama · dari RM50/jam

Huraian

Pelupusan aset bukan semasa bermaksud proses melepaskan atau mengeluarkan sesuatu aset bukan semasa daripada rekod perakaunan perniagaan apabila aset itu dijual, ditukar beli, atau dibuang. Dalam Standard Kandungan 8.5 ini, kita hanya menumpukan kepada pelupusan secara tunai, iaitu aset dijual dan perniagaan menerima wang tunai atau bayaran ke akaun bank sebagai balasan. Antara sebab utama sesuatu aset dilupuskan ialah aset telah usang atau ketinggalan zaman, aset rosak dan tidak ekonomik untuk dibaiki, tempoh hayat berguna aset telah tamat, perniagaan ingin menggantikan aset lama dengan model yang lebih moden dan cekap, atau perniagaan memerlukan tunai segera. Apabila aset dilupuskan, kesemua rekod berkaitan aset itu, iaitu kos asal dan susut nilai terkumpulnya, mesti dikeluarkan sepenuhnya daripada buku supaya Penyata Kedudukan Kewangan hanya melaporkan aset yang masih dimiliki dan digunakan oleh perniagaan.

Untuk merekod pelupusan secara tunai, perniagaan membuka satu akaun khas yang dinamakan Akaun Pelupusan. Akaun ini bertindak sebagai akaun sementara untuk mengumpulkan tiga maklumat penting: kos asal aset yang dilupuskan, susut nilai terkumpul yang telah dicaj ke atas aset itu, dan hasil jualan tunai yang diterima. Tiga catatan bergu asas ialah: (1) Debit Akaun Pelupusan dan Kredit Akaun Aset (contohnya Akaun Kenderaan atau Akaun Kelengkapan) dengan kos asal, bagi memindahkan kos keluar daripada akaun aset; (2) Debit Akaun Susut Nilai Terkumpul dan Kredit Akaun Pelupusan dengan jumlah susut nilai terkumpul aset itu, bagi mengeluarkan peruntukan susut nilai; dan (3) Debit Akaun Tunai atau Akaun Bank dan Kredit Akaun Pelupusan dengan amaun tunai yang diterima daripada jualan.

Untung atau rugi atas pelupusan dikira dengan membandingkan hasil jualan tunai dengan nilai buku bersih (NBB) aset pada tarikh pelupusan. Nilai buku bersih diperoleh dengan formula: Nilai Buku Bersih = Kos Asal - Susut Nilai Terkumpul. Sekiranya hasil jualan tunai melebihi nilai buku bersih, perniagaan memperoleh Untung atas Pelupusan; sebaliknya, jika hasil jualan tunai kurang daripada nilai buku bersih, perniagaan menanggung Rugi atas Pelupusan. Formula ringkas ialah: Untung/(Rugi) atas Pelupusan = Hasil Jualan - Nilai Buku Bersih. Perlu diingat bahawa untung atau rugi ini bukanlah aliran tunai tambahan; ia hanyalah pelarasan perakaunan yang menunjukkan sama ada anggaran susut nilai yang lalu terlalu tinggi atau terlalu rendah berbanding nilai pasaran sebenar aset.

Untung atau rugi atas pelupusan dapat dilihat dengan menyeimbangkan Akaun Pelupusan. Jika jumlah sebelah kredit (susut nilai terkumpul + tunai diterima) melebihi jumlah sebelah debit (kos aset), bakinya diletakkan di sebelah debit Akaun Pelupusan sebagai Untung atas Pelupusan, dan dipindahkan ke sebelah kredit Penyata Pendapatan sebagai hasil lain. Jika jumlah sebelah debit melebihi jumlah sebelah kredit, bakinya diletakkan di sebelah kredit Akaun Pelupusan sebagai Rugi atas Pelupusan, dan dipindahkan ke sebelah debit Penyata Pendapatan sebagai belanja. Selepas pelarasan ini, Akaun Pelupusan mesti seimbang sepenuhnya tanpa baki, kerana ia hanyalah akaun perantaraan.

Dalam penyata kewangan, Untung atas Pelupusan dilaporkan dalam Penyata Pendapatan sebagai hasil (menambah untung bersih), manakala Rugi atas Pelupusan dilaporkan sebagai belanja (mengurangkan untung bersih). Dalam Penyata Kedudukan Kewangan pada tarikh imbangan, aset yang telah dilupuskan tidak lagi disenaraikan; kos dan susut nilai terkumpulnya telah dikeluarkan, dan hanya baki aset yang masih ada dibawa ke hadapan. Tunai yang diterima daripada jualan pula menambah baki tunai atau bank dalam aset semasa. Pelajar perlu memahami kitaran penuh ini untuk menghubungkan catatan Akaun Pelupusan dengan penyata kewangan akhir milikan tunggal.

Contoh lengkap

Contoh 1: Pelupusan Menghasilkan Untung

Perniagaan Maju Jaya melupuskan sebuah lori pada 31 Disember 2024. Kos asal lori ialah RM50,000 dan susut nilai terkumpul hingga tarikh pelupusan ialah RM35,000. Lori itu dijual secara tunai pada harga RM18,000.

Langkah 1: Kira nilai buku bersih. Nilai Buku Bersih = RM50,000 - RM35,000 = RM15,000.

Langkah 2: Kira untung/rugi. Untung atas Pelupusan = RM18,000 - RM15,000 = RM3,000 (untung kerana hasil jualan melebihi nilai buku bersih).

Catatan bergu: Debit Akaun Pelupusan RM50,000; Kredit Akaun Kenderaan RM50,000 (pindah kos). Debit Akaun Susut Nilai Terkumpul RM35,000; Kredit Akaun Pelupusan RM35,000 (pindah susut nilai). Debit Akaun Tunai RM18,000; Kredit Akaun Pelupusan RM18,000 (terima tunai). Debit Akaun Pelupusan RM3,000; Kredit Penyata Pendapatan RM3,000 (untung atas pelupusan).

Akaun Pelupusan: sebelah debit = Kenderaan RM50,000 + Untung RM3,000 = RM53,000; sebelah kredit = Susut Nilai Terkumpul RM35,000 + Tunai RM18,000 = RM53,000. Akaun seimbang.

Contoh 2: Pelupusan Menghasilkan Rugi

Perniagaan Seri Wangi melupuskan sebuah mesin pada 30 Jun 2024. Kos asal mesin ialah RM40,000 dan susut nilai terkumpul ialah RM30,000. Mesin dijual secara tunai pada harga RM6,000 sahaja.

Nilai Buku Bersih = RM40,000 - RM30,000 = RM10,000. Rugi atas Pelupusan = RM6,000 - RM10,000 = (RM4,000), iaitu rugi kerana hasil jualan kurang daripada nilai buku bersih.

Catatan bergu: Debit Akaun Pelupusan RM40,000; Kredit Akaun Mesin RM40,000. Debit Akaun Susut Nilai Terkumpul RM30,000; Kredit Akaun Pelupusan RM30,000. Debit Akaun Tunai RM6,000; Kredit Akaun Pelupusan RM6,000. Debit Penyata Pendapatan RM4,000; Kredit Akaun Pelupusan RM4,000 (rugi atas pelupusan).

Akaun Pelupusan: sebelah debit = Mesin RM40,000 = RM40,000; sebelah kredit = Susut Nilai Terkumpul RM30,000 + Tunai RM6,000 + Rugi RM4,000 = RM40,000. Akaun seimbang.

Latihan

Perniagaan Indah Permai melupuskan sebuah kenderaan secara tunai. Kos asal kenderaan ialah RM60,000 dan susut nilai terkumpul ialah RM42,000. Kenderaan dijual pada harga RM20,000 secara tunai. Kira untung atau rugi atas pelupusan dan tunjukkan catatan bergu penuh.

Jawapan: Nilai Buku Bersih = RM60,000 - RM42,000 = RM18,000. Untung atas Pelupusan = RM20,000 - RM18,000 = RM3,000 (untung). Catatan bergu: (1) Debit Akaun Pelupusan RM60,000; Kredit Akaun Kenderaan RM60,000. (2) Debit Akaun Susut Nilai Terkumpul RM42,000; Kredit Akaun Pelupusan RM42,000. (3) Debit Akaun Tunai RM20,000; Kredit Akaun Pelupusan RM20,000. (4) Debit Akaun Pelupusan RM3,000; Kredit Penyata Pendapatan RM3,000. Semakan Akaun Pelupusan: debit RM60,000 + RM3,000 = RM63,000; kredit RM42,000 + RM20,000 = RM63,000. Seimbang.

Perniagaan Cahaya Timur menjual sebuah kelengkapan pejabat secara tunai pada harga RM2,500. Kos asal kelengkapan itu RM12,000 dan susut nilai terkumpul RM8,000. Adakah perniagaan memperoleh untung atau menanggung rugi? Sediakan Akaun Pelupusan yang lengkap.

Jawapan: Nilai Buku Bersih = RM12,000 - RM8,000 = RM4,000. Rugi atas Pelupusan = RM2,500 - RM4,000 = (RM1,500), iaitu rugi. Akaun Pelupusan, sebelah debit: Kelengkapan RM12,000 (jumlah debit RM12,000). Sebelah kredit: Susut Nilai Terkumpul RM8,000 + Tunai RM2,500 + Rugi atas Pelupusan (ke Penyata Pendapatan) RM1,500 = RM12,000. Kedua-dua sebelah berjumlah RM12,000 dan akaun seimbang. Rugi RM1,500 dilaporkan sebagai belanja dalam Penyata Pendapatan.

Nyatakan tiga sebab sesuatu perniagaan melupuskan aset bukan semasa, dan terangkan mengapa kos asal serta susut nilai terkumpul aset itu perlu dikeluarkan daripada buku semasa pelupusan.

Jawapan: Tiga sebab pelupusan: (1) aset telah usang atau ketinggalan zaman dan tidak lagi cekap digunakan; (2) aset rosak dan tidak ekonomik untuk dibaiki atau hayat bergunanya telah tamat; (3) perniagaan ingin menggantikan aset lama dengan model baharu yang lebih moden, atau memerlukan tunai. Kos asal dan susut nilai terkumpul perlu dikeluarkan kerana perniagaan tidak lagi memiliki aset tersebut; jika dibiarkan dalam buku, Penyata Kedudukan Kewangan akan melaporkan aset yang sudah tidak wujud, menjadikan penyata kewangan tidak tepat dan mengelirukan. Pengeluaran ini dilakukan melalui Akaun Pelupusan.

Sebuah mesin berkos RM30,000 dengan susut nilai terkumpul RM24,000 dilupuskan secara tunai pada harga RM6,000. Tanpa mengira, nyatakan sama ada terdapat untung, rugi, atau tiada untung/rugi, kemudian sahkan dengan pengiraan.

Jawapan: Nilai Buku Bersih = RM30,000 - RM24,000 = RM6,000. Oleh sebab hasil jualan tunai (RM6,000) sama dengan nilai buku bersih (RM6,000), tiada untung dan tiada rugi atas pelupusan (RM6,000 - RM6,000 = RM0). Dalam Akaun Pelupusan: debit Mesin RM30,000; kredit Susut Nilai Terkumpul RM24,000 + Tunai RM6,000 = RM30,000. Akaun seimbang tanpa sebarang baki untung atau rugi dipindahkan ke Penyata Pendapatan.

Tip peperiksaan

Istilah utama

Pelupusan Aset Bukan Semasa: Proses mengeluarkan aset bukan semasa daripada rekod perakaunan apabila aset dijual, ditukar beli atau dibuang.
Akaun Pelupusan: Akaun sementara yang mengumpul kos aset, susut nilai terkumpul dan hasil jualan untuk menentukan untung atau rugi atas pelupusan.
Nilai Buku Bersih: Nilai aset selepas ditolak susut nilai terkumpul; iaitu Kos Asal - Susut Nilai Terkumpul.
Untung/Rugi atas Pelupusan: Perbezaan antara hasil jualan tunai dengan nilai buku bersih; untung jika hasil melebihi NBB, rugi jika kurang.

Sumber: DSKP KSSM Prinsip Perakaunan Tingkatan 4